Arnhem sluit aan bij City Deal Gezonde en duurzame voedselomgeving

Een duurzame en gezonde voedselomgeving voor iedere Arnhemmer. Dat is de missie van de gemeente Arnhem, verwoord in de nieuwe voedselvisie Arnhemse Kost. Wethouder Eva van Esch en bestuursadviseurs Herman Kleinjan en Vera Thissen vertellen hoe de gemeente Arnhem – de nieuwste partner van de City Deal Gezonde en duurzame voedselomgeving – met stadslandbouw inzet op een gezond en duurzaam voedselaanbod in de stad. 

 ‘In Arnhem sta je midden in de stad, maar je zit ook zó in de natuur: de Veluwe in het noorden, de uiterwaarden in het zuiden. Dat biedt mooie kansen om landbouw en natuur met elkaar te verbinden,’ gaat Eva van start. ‘In Nederland loopt het gesprek over de toekomst van de landbouw totaal vast. In Arnhem willen we laten zien dat natuur en landbouw wel samen kunnen, en dat geven we vorm met deze visie.’

Met Arnhemse Kost kiest de stad bewust voor een brede benadering van voedsel: hoe voedsel wordt gemaakt, verwerkt, aangeboden én geconsumeerd. Herman: ‘Onze visie richt zich op vier pijlers: stadslandbouw, natuurinclusieve landbouw, eiwittransitie en duurzame consumptie. Aan elk pijler hebben we concrete doelen gekoppeld, samen vormt dit de basis voor de uitvoeringsagenda.’

Herman benadrukt dat Arnhemse Kost duidelijk verschilt van de vorige visie uit 2017. ‘Thema’s als eiwittransitie en natuurinclusieve landbouw stonden toen nauwelijks op de agenda. Dat is nu echt anders. Eva: ‘Maar wat deze visie vooral bijzonder maakt, is dat heel veel Arnhemmers hebben meegedacht en geschreven.’

Voor de totstandkoming van de visie zette de gemeente breed in op participatie. Herman: ‘Een brede groep inwoners kon aansluiten bij thematische aanschuiftafels, zo’n 1.200 mensen reageerden op een online enquête en tijdens een voedselsafari gingen we in gesprek met raadsleden en fractievolgers. Ook hielden we verdiepende interviews met doelgroepen die niet snel deelnemen aan aanschuiftafels, zoals jongeren, praktisch opgeleiden en mensen met een klein budget.’

Breed aanbod van voedselinitiatieven
Arnhem telt ruim 150 stads- en landbouwinitiatieven, een aantal dat de afgelopen jaren explosief is gegroeid. Herman: ‘Het gaat van akkerbouw- en veeteeltbedrijven tot educatieve stads- en zorgboerderijen, van volkstuincomplexen en schoolmoestuinen tot voedselbossen en buurtmoestuinen.’

Herman: ‘Dit soort initiatieven willen we dan ook actief faciliteren en stimuleren. Dat doen we onder meer door stadslandbouw een plek te geven in omgevingsplannen, percelen de functie ‘stadslandbouw’ te geven en meer eetbaar groen toe te voegen aan de openbare ruimte. Een mooi voorbeeld daarvan is de Handleiding Inrichting Openbare Ruimte, waarin is opgenomen dat - waar mogelijk – fruit- en notenbomen worden geplant.’

Ontmoetingsplekken
Stadslandbouw levert Arnhem veel op. ‘Het raakt het fysieke én het sociale domein, klimaatadaptatie, milieu, natuur en biodiversiteit. Ook de economie, de publieke gezondheid, toerisme en recreatie profiteren ervan,’ legt Herman uit. Veel initiatieven draaien op vrijwilligers, van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt tot gepensioneerden. ‘Het zijn echte ontmoetingsplekken. In de volkstuinen kom je allerlei mensen tegen. Jong en oud, rijk en arm. Bij Volkstuinvereniging Arnhem Zuid tuinieren wel zeventig nationaliteiten naast elkaar.’

De aansluiting bij de City Deal Gezonde en Duurzame Voedselomgeving voelt voor Arnhem dan ook als een logische stap. Herman: ‘In dit netwerk kun je kennis ophalen én brengen. Wij kunnen onze ervaringen delen over stadslandbouw en de stap naar natuurinclusieve landbouw. Tegelijkertijd profiteren we van de expertise van andere steden, bijvoorbeeld rondom het in kaart brengen van het voedselaanbod. Dat levert inzichten op die voor ons – en voor de landelijke politiek – enorm waardevol zijn.’

‘Het in kaart brengen van het voedselaanbod is hier ook een politieke wens,’ vertelt Vera. Arnhem zet stevig in op het terugdringen van overgewicht. ‘In 2022 had 49% van de Arnhemmers overgewicht, waarvan 17% ernstig. We zijn een JOGG-gemeente, zetten met smaaklessen en moestuinlessen in op educatie. Maar tegelijkertijd weten we dat een belangrijk oorzaak van een ongezonde levensstijl het ongezonde voedselaanbod is.  

De kracht van de City Deal
Juist daarom werkt Arnhem in City Deal-verband mee aan het in kaart brengen van het voedselaanbod in de stad. Vera: ‘Gemeenten hebben nauwelijks instrumenten om bijvoorbeeld een snackbar te weren op een plek waar het aanbod al heel ongezond is. Daar is landelijke wet- en regelgeving voor nodig. Goed dat de City Deal steden gezamenlijk optrekken om dit op de landelijke agenda te krijgen.’

Volgens wethouder Van Esch is dit gezamenlijke optrekken precies de kracht van de City Deal. ‘Als je echt wilt werken aan een betere voedselomgeving, moet je dicht bij mensen beginnen. We hoeven niet de hele wereld te voeden; als klein land produceren we enorm veel, maar daardoor vergeten we soms te kijken naar wat hier wérkt—voor mensen, voor natuur en voor dieren.’

‘Voor een gezonde voedselomgeving hebben gemeenten echter wel steun van het Rijk nodig. Daarom wil ik samen met collega-wethouders een duidelijke vuist maken: laten zien dat steden al volop samenwerken aan oplossingen, terwijl de landelijke overheid achterblijft. In je eentje roepen heeft weinig impact; samen kunnen we echt verandering in gang zetten.’